ازان پس فزون شد بزرگى شاه كه خورشيد شد آن كجا بود ماه همه روز با دخت قيصر بدى همو بر شبستانش مهتر بدى ز مريم همى بود شيرين بدرد هميشه ز رشكش دو رخساره زرد بفرجام شيرين ورا زهر داد شد آن نامور دخت قيصر نژاد ازان چاره آگه نبد هيچ كس كه او داشت آن راز تنها و بس چو سالى بر آمد كه مريم بمرد شبستان زرّين بشيرين سپرد ازان پس فزون شد بزرگى شاه كه خورشيد شد آن كجا بود ماه همه روز با دخت قيصر بدى همو بر شبستانش مهتر بدى ز مريم همى بود شيرين بدرد هميشه ز رشكش دو رخساره زرد بفرجام شيرين ورا زهر داد شد آن نامور دخت قيصر نژاد ازان چاره آگه نبد هيچ كس كه او داشت آن راز تنها و بس چو سالى بر آمد كه مريم بمرد شبستان زرّين بشيرين سپرد چو شيرويه را سال شد بر دو هشت ببالا ز سى سالگان برگذشت بياورد فرزانگان را پدر بدان تا شود نامور پر هنر همى داشت موبد مر او را نگاه شب و روز شادان بفرمان شاه چنان بد كه يك روز موبد ز تخت بيامد بنزديك آن نيك بخت چو آمد بنزديك شيرويه باز هميشه ببازيش بودى نياز يكى دفترى ديد پيش اندرش نوشته كليله بران دفترش بدست چپ آن جوان سترگ بريده يكى خشك چنگال گرگ سُروى سر گاوميشى براست همى اين بران بر زدى چونك خواست غمى شد دل موبد از كار اوى ز بازى و بيهوده كردار اوى بفالش بد آمد هم آن چنگ گرگ شخ گاو و راى جوان سترگ ز كار زمانه غمى گشت سخت ازان برمنش كودك شوربخت كجا طال

كنون داستان گوى در داستان ازان يك دل و يك زبان راستان ز تختى كه خوانى ورا طاق ديس كه بنهاد پرويز در اسپريس سر مايه آن ز ضحاك بود كه ناپارسا بود و ناپاك بود بگاهى كه رفت آفريدون گرد و ز ان تازيان نام مردى ببرد يكى مرد بد در دماوند كوه كه شاهش جدا داشتى از گروه كجا جهن برزين بدى نام اوى رسيده بهر كشورى كام اوى كنون داستان گوى در داستان ازان يك دل و يك زبان راستان ز تختى كه خوانى ورا طاق ديس كه بنهاد پرويز در اسپريس سر مايه آن ز ضحاك بود كه ناپارسا بود و ناپاك بود بگاهى كه رفت آفريدون گرد و ز ان تازيان نام مردى ببرد يكى مرد بد در دماوند كوه كه شاهش جدا داشتى از گروه كجا جهن برزين بدى نام اوى رسيده بهر كشورى كام اوى يكى نامور شاه را تخت ساخت گهر گرد بر گرد او در نشاخت كه شاه آفريدون بدو شاد بود كه آن تخت پر مايه آزاد بود درم داد مر جهن را سى هزار يكى تاج زرّين و دو گوشوار همان عهد سارى و آمل نوشت كه بد مرز منشور او چون بهشت بدانگه كه ايران بايرج رسيد كزان نامداران وى آمد پديد جهاندار شاه آفريدون سه چيز بران پادشاهى برافزود نيز يكى تخت و آن گرزه گاوسار كه ماندست زو در جهان يادگار سديگر كجا هفت چشمه گهر همى خواندى نام او دادگر چو ايرج بشد زو بماند اين سه چيز همان شاد بد زو منوچهر نيز هر انكس كه او تاج شاهى بسود بران تخت چيزى همى برفزود چو آمد بكى خسرو نيك بخت فراوان بيفزود بال

همى هر زمان شاه برتر گذشت چو شد سال شاهيش بر بيست و هشت كسى را نشد بر درش كار بد ز درگاه آگاه شد باربد بدو گفت هر كس كه شاه جهان گزيدست رامشگرى در نهان اگر با تو او را برابر كند ترا بر سر سركش افسر كند چو بشنيد مرد آن بجوشيدش آز و گر چه نبودش بچيزى نياز ز كشور بشد تا بدرگاه شاه همى كرد رامشگران را نگاه چو بشنيد سركش دلش تيره شد بزخم سرود اندرو خيره شد همى هر زمان شاه برتر گذشت چو شد سال شاهيش بر بيست و هشت كسى را نشد بر درش كار بد ز درگاه آگاه شد باربد بدو گفت هر كس كه شاه جهان گزيدست رامشگرى در نهان اگر با تو او را برابر كند ترا بر سر سركش افسر كند چو بشنيد مرد آن بجوشيدش آز و گر چه نبودش بچيزى نياز ز كشور بشد تا بدرگاه شاه همى كرد رامشگران را نگاه چو بشنيد سركش دلش تيره شد بزخم سرود اندرو خيره شد بيامد بدرگاه سالار بار درم كرد و دينار چندى نثار بدو گفت رامشگرى بر درست كه از من بسال و هنر برترست نبايد كه در پيش خسرو شود كه ما كهنه گشتيم و او نو شود ز سركش چو بشنيد دربان شاه ز رامشگر ساده بر بست راه چو رفتى بنزديك او بار بد همش كار بد بود و هم بار بد ندادى ورا بار سالار بار نه نيزش بدى مردمى خواستار چو نوميد برگشت زان بارگاه ابا بربط آمد سوى باغ شاه كجا باغبان بود مردوى نام شد از ديدنش بار بد شادكام بدان باغ رفتى بنوروز شاه دو هفته ببودى بدان جشنگاه سبك باربد نزد مردوى

چنين گفت روشن دل پارسى كه بگذاشت با كام دل چار سى كه خسرو فرستاد كسها بروم بهند و بچين و بآباد بوم برفتند كاريگران سه هزار ز هر كشورى آنك بد نامدار از يشان هر آن كس كه استاد بود ز خشت و ز گچ بر دلش ياد بود چو صد مرد بيرون شد از روميان ز ايران و اهواز و ز هر ميان از يشان دلاور گزيدند سى از ان سى دو رومى و دو پارسى بر خسرو آمد جهان ديده مرد برو كار و زخم بنا ياد كرد چنين گفت روشن دل پارسى كه بگذاشت با كام دل چار سى كه خسرو فرستاد كسها بروم بهند و بچين و بآباد بوم برفتند كاريگران سه هزار ز هر كشورى آنك بد نامدار از يشان هر آن كس كه استاد بود ز خشت و ز گچ بر دلش ياد بود چو صد مرد بيرون شد از روميان ز ايران و اهواز و ز هر ميان از يشان دلاور گزيدند سى از ان سى دو رومى و دو پارسى بر خسرو آمد جهان ديده مرد برو كار و زخم بنا ياد كرد گرانمايه رومى كه بد هندسى بگفتار بگذشت از پارسى بدو گفت شاه اين ز من در پذير سخن هرچ گويم ز من ياد گير يكى جاى خواهم كه فرزند من همان تا دو صد سال پيوند من نشيند بدو در نگردد خراب ز باران و ز برف و ز آفتاب مهندس بپذرفت ايوان شاه بدو گفت من دارم اين دستگاه فرو برد بنياد ده شاه رش همان شاه رش پنج كرده برش ز سنگ و ز گچ بود بنياد كار چنين بايد آن كو دهد داد كار چو ديوار ايوانش آمد بجاى بيامد بپيش جهان كدخداى كه گر شاه بيند يكى كاردان گذشته برو سال و ب

كنون از بزرگى خسرو سخن بگويم كنم تازه روز كهن بران سان بزرگى كس اندر جهان ندارد بياد از كهان و مهان هر آنكس كه او دفتر شاه خواند ز گيتيش دامن ببايد فشاند سزد گر بگويم يكى داستان كه باشد خردمند همداستان مبادا كه گستاخ باشى بدهر كه از پاى زهرش فزونست زهر مسا با آز و با كينه دست ز منزل مكن جايگاه نشست سراى سپنجست با راه و رو تو گردى كهن ديگر آرند نو كنون از بزرگى خسرو سخن بگويم كنم تازه روز كهن بران سان بزرگى كس اندر جهان ندارد بياد از كهان و مهان هر آنكس كه او دفتر شاه خواند ز گيتيش دامن ببايد فشاند سزد گر بگويم يكى داستان كه باشد خردمند همداستان مبادا كه گستاخ باشى بدهر كه از پاى زهرش فزونست زهر مسا با آز و با كينه دست ز منزل مكن جايگاه نشست سراى سپنجست با راه و رو تو گردى كهن ديگر آرند نو يكى اندر آيد دگر بگذرد زمانى بمنزل چمد گر چرد چو برخيزد آواز طبل رحيل بخاك اندر آيد سر مور و پيل ز پرويز چون داستانى شگفت ز من بشنوى ياد بايد گرفت كه چندان سزاوارى و دستگاه بزرگى و اورنگ و فرّ و سپاه كزان بيشتر نشنوى در جهان اگر چند پرسى ز دانا مهان ز توران و ز هند و ز چين و روم ز هر كشورى كان بد آباد بوم همى باژ بردند نزديك شاه برخشنده روز و شبان سياه غلام و پرستنده از هر درى ز در و ز ياقوت و هر گوهرى ز دينار و گنجش كرانه نبود چنو خسرو اندر زمانه نبود ز شاهين و ز باز و پرّان عقاب

بدان نامور تخت و جاى مهى بزرگى و ديهيم شاهنشهى جهاندار همداستانى نكرد از ايران و توران بر آورد گرد چو آن دادگر شاه بيداد گشت ز بيدادى كهتران شاد گشت بيامد فرخ زاد آزرمگان دژم روى با زيردستان ژكان ز هر كس همى خواسته بستدى همى اين بران آن برين بر زدى بنفرين شد آن آفرينهاى پيش كه چون گرگ بيداد گر گشت ميش بدان نامور تخت و جاى مهى بزرگى و ديهيم شاهنشهى جهاندار همداستانى نكرد از ايران و توران بر آورد گرد چو آن دادگر شاه بيداد گشت ز بيدادى كهتران شاد گشت بيامد فرخ زاد آزرمگان دژم روى با زيردستان ژكان ز هر كس همى خواسته بستدى همى اين بران آن برين بر زدى بنفرين شد آن آفرينهاى پيش كه چون گرگ بيداد گر گشت ميش بياراست بر خويشتن رنج نو نكرد آرزو جز همه گنج نو چو بى آب و بى نان و بى تن شدند ز ايران سوى شهر دشمن شدند هر آن كس كزان بتّرى يافت بهر همى دود نفرين بر آمد ز شهر يكى بى هنر بود نامش گراز كزو يافتى خواب و آرام و ناز كه بودى هميشه نگهبان روم يكى ديو سر بود بيداد و شوم چو شد شاه باداد بيدادگر از ايران نخست او بپيچيد سر دگر زاد فرخ كه نامى بدى بنزديك خسرو گرامى بدى نيارست كس رفت نزديك شاه همه زاد فرخ بدى بار خواه شهنشاه را چون پر آمد قفيز دل زاد فرخ تبه گشت نيز يكى گشت با سالخورده گراز ز كشور بكشور بپيوست راز گر از سپهبد يكى نامه كرد بقيصر و را نيز بد كامه كرد بدو گفت برخيز و ا

چو آگاه شد زان سخن شهريار همى داشت آن كار دشوار خوار بدانست كان هست كار گراز كه گفته ست با قيصر رزمساز بدان كش همى خواند و او چاره جست همى داشت آن نامور شاه سست ز پرويز ترسان بد آن بدنشان ز درگاه او هم ز گردنكشان شهنشاه بنشست با مهتران هر آنكس كه بودند ز ايران سران ز انديشه پاك دل را بشست فراوان ز هر گونه يى چاره جست چو آگاه شد زان سخن شهريار همى داشت آن كار دشوار خوار بدانست كان هست كار گراز كه گفته ست با قيصر رزمساز بدان كش همى خواند و او چاره جست همى داشت آن نامور شاه سست ز پرويز ترسان بد آن بدنشان ز درگاه او هم ز گردنكشان شهنشاه بنشست با مهتران هر آنكس كه بودند ز ايران سران ز انديشه پاك دل را بشست فراوان ز هر گونه يى چاره جست چو انديشه روشن آمد فراز يكى نامه بنوشت نزد گراز كه از تو پسنديدم اين كاركرد ستودم ترا نزد مردان مرد ز كردارها برفزودى فريب سر قيصر آوردى اندر نشيب چو اين نامه آرند نزديك تو پر انديشه كن راى تاريك تو همى باش تا من بجنبم ز جاى تو با لشكر خويش بگذار پاى چو زين روى و زان روى باشد سپاه شود در سخن راى قيصر تباه بايران ورا دستگير آوريم همه روميان را اسير آوريم ز درگه يكى چاره گر برگزيد سخن دان و گويا چنانچون سزيد بدو گفت كاين نامه اندر نهان همى بر بكردار كار آگهان چنان كن كه روميت بيند كسى بره بر سخن پرسد از تو بسى بگيرد ترا نزد قيصر برد گرت نزد سا

همان زاد فرخ بدرگاه بر همى بود و كس را ندادى گذر كه آگه شدى زان سخن شهريار بدرگاه بر بود چون پرده دار چو پژمرده شد چادر آفتاب همى ساخت هر مهترى جاى خواب بفرمود تا پاسبانان شهر هر آن كس كه از مهترى داشت بهر برفتند يك سر سوى بارگاه بدان جاى شادى و آرام شاه بديشان چنين گفت كامشب خروش دگر گونه تر كرد بايد ز دوش همه پاسبانان بنام قباد همى كرد بايد بهر پاس ياد همان زاد فرخ بدرگاه بر همى بود و كس را ندادى گذر كه آگه شدى زان سخن شهريار بدرگاه بر بود چون پرده دار چو پژمرده شد چادر آفتاب همى ساخت هر مهترى جاى خواب بفرمود تا پاسبانان شهر هر آن كس كه از مهترى داشت بهر برفتند يك سر سوى بارگاه بدان جاى شادى و آرام شاه بديشان چنين گفت كامشب خروش دگر گونه تر كرد بايد ز دوش همه پاسبانان بنام قباد همى كرد بايد بهر پاس ياد چنين داد پاسخ كه ايدون كنم ز سر نام پرويز بيرون كنم چو شب چادر قيرگون كرد نو ز شهر و ز بازار برخاست غو همه پاسبانان بنام قباد چو آواز دادند كردند ياد شب تيره شاه جهان خفته بود چو شيرين ببالينش بر جفته بود چو آواز آن پاسبانان شنيد غمى گشت و زيشان دلش بر دميد بدو گفت شاها چه شايد بدن برين داستانى ببايد زدن از آواز او شاه بيدار شد دلش زان سخن پر ز آزار شد بشيرين چنين گفت كاى ماه روى چه دارى بخواب اندرون گفت و گوى بدو گفت شيرين كه بگشاى گوش خروشيدن پاسبانان نيوش چو خسرو بدان